چنان كه ديديم ، همچنانكه مؤلفان « كتب اربعهء » شيعه - كه معتبرترين كتب حديث شيعه است - ايرانى بوده‌اند ، مؤلفان « صحاح ستهء » اهل تسنن نيز - كه معتبرترين كتب حديث اهل تسنن است - ايرانى هستند ، اعم از ايرانى ايرانى نژاد يا ايرانى عرب نژاد . علاوه بر مؤلفان « صحاح سته » ، در ميان معاريف و مشاهير محدثين اهل تسنن كه به عنوان « حافظ » و يا ساير عناوين حديثى معروفند و كتب حديثى مهم و ذى قيمتى از نظر احاديث اهل سنت تأليف كرده‌اند ، علماى ايرانى فراوانند . ما براى احتراز از تطويل از ذكر نام آنها خوددارى مىكنيم . فقه و فقاهت از مهمترين فنون علمى اسلامى فن فقه است . فن فقه عبارت است از فن استخراج و استنباط احكام از مدارك : كتاب ، سنت ، اجماع ، عقل . علم فقه يك علم نظرى است ، بر خلاف حديث كه صرفاً نقلى و حفظى است . مسلمين از قرن اول به « اجتهاد » پرداختند . اجتهاد به مفهوم صحيح از لوازم دينى مانند اسلام است كه از طرفى دين همگانى است ، به قوم و نژاد و منطقه‌اى اختصاص ندارد ، و از طرف ديگر همه زمانى است و دين خاتم است و در همهء شرايط متغير روزگار - كه لازمهء تمدن بشرى است - حاكم است . برخى مىپندارند كه اجتهاد در ميان اهل تسنن در قرن اول پيدا شد و در ميان شيعه در قرن سوم . علت تأخر شيعه را در فقه ، بى نيازى شيعه از اجتهاد به واسطهء حضور ائمهء اطهارمعرفى مىكنند . اما همچنانكه ما در مقاله‌هاى « اجتهاد در اسلام » « 1 » و « الهامى از شيخ الطائفه » « 2 » اثبات كرده‌ايم ، اين نظر اشتباه است . فقه به معنى فن استنباط و استخراج و تطبيق اصول و كليات بر جزئيات از صدر اول ، هم در ميان شيعه وجود داشته و هم در ميان اهل سنت ، با اختلافات اساسى كه از نظر منابع فقه و اعتماد يا عدم اعتماد به رأى و قياس ميان اين دو فرقهء اسلامى

--> ( 1 ) . نشريهء سالانهء « مكتب تشيع » ، شمارهء 3 ، و كتاب ده گفتار . ( 2 ) . كتاب هزارهء شيخ طوسى ، جلد دوم و يادنامهء شيخ طوسى ، جلد سوم .